جام جم آنلاين: همه چيز از انتشار يك گزارش تكان‌دهنده و البته مملو از اشتباه آغاز شد: توده‌هاي عظيم يخي هيماليا تا سال 2035 ذوب خواهد شد! پيامي كه اين گزارش به دنبال داشته است آنچنان براي دانشمندان سراسر جهان نگران‌كننده بود كه در هفته‌هاي اخير بحث و تبادل نظرهاي زيادي در اين خصوص صورت گرفته است اما در ادامه مشخص شد آنچه كه در اين گزارش آمده كاملا نادرست است.

نكته قابل تأمل اين است كه اين گزارش از سوي كميته بين‌المللي تغييرات جوي سازمان ملل منتشر شده است يعني عالي‌ترين مرجع رسمي بررسي و انتشار گزارش‌هايي در خصوص تغييرات جوي زمين. اكنون سردرگمي جهاني كه درخصوص آينده مبهم هيماليا شكل گرفته و گزارش نادرست اخير اين كميته علت اصلي آن بوده است تا مرز استعفاي رئيس هندي آن نيز پيش رفته است.

اعتراف به اشتباهي بزرگ

گزارش كميته بين‌المللي تغييرات جوي سازمان ملل موسوم به IPCC درباره هيماليا و آينده توده‌هاي يخي آن در سال 2007 منتشر شد كه نشان مي‌داد براساس مجموعه‌اي از محاسبات و معادلات تا سال 2035 تقريبا اثري از توده‌هاي يخي آن نخواهد بود. با اين حال اكنون مشخص شده است كه حقيقت چيز ديگري است و معلوم نيست اين نتيجه‌گيري براساس چه معيارهايي صورت گرفته است. محققاني كه اين گزارش را مورد بررسي‌هاي دقيق قرار داده‌اند مي‌گويند به واقع اغراق‌گويي بزرگي شده است. به دنبال اين اشتباه بزرگ موجي از انتقادات اين كميته تحقيقاتي ـ فني و از جمله رئيس هندي آن يعني راجندرا پاچوري را نشانه رفته‌اند. البته اين انتقادات چندان هم بي‌ثمر نبوده است به طوري كه وي از انجام اصلاحات قطعي و گسترده در اين كميته و سيستم تجزيه و تحليل‌هاي آن خبر داده است. وي كه در نشست سه روزه اين كميته در بوسان كره جنوبي و خطاب به بيش از 300 نماينده شركت‌كننده از 130 كشور جهان صحبت مي‌كرد وقوع اشتباه فاحش آن هم در چنين سطح كلاني را پذيرفته و قول داده است كه اصلاحات بنياديني در آينده نزديك انجام دهد. به عقيده كارشناسان انتشار چنين گزارش‌هايي به جهت آن‌كه موج عظيمي از نگراني‌ها را به همراه دارد و اثراتي فراكشوري و حتي منطقه‌اي در پي دارد بايد با احتياط و وسواس خاصي صورت گيرد.

و البته اشتباهات ديگر

در گزارشي كه‌سال 2007 از سوي اين كميته منتشر شده بود اشتباهات فاحش ديگري نيز در خصوص اوضاع اقليمي سراسر جهان به چشم مي‌خورد اما به جهت اهميتي كه هيماليا در تنظيم سيستم‌هاي اقليمي زمين دارد تمركز اصلي بر روي اشتباهات مربوط به آن بوده است. در اين گزارش بحث برانگيز آمده است كه مقادير قابل توجهي از خاك هلند پايين تر از سطح دريا قرار دارد حال آن‌كه آمار و ارقام ارائه شده در اين زمينه بسيار فراتر از حقيقت موجود است. همچنين درباره شمار افرادي كه در آفريقا تا سال 2020 با مشكل كم‌آبي دست و پنجه نرم خواهند كرد نيز اغراق‌گويي‌هاي زيادي شده است.

در انتظار گزارش بعدي

نگاهي به شرح وظايف كميته بين‌المللي تغييرات جوي سازمان ملل گوياي آن است كه محققان اين كميته همواره با استفاده از داده‌هايي كه از مراكز تحقيقاتي سراسر زمين به دست مي‌آورند پيش‌بيني‌هايي در خصوص آينده تغييرات جوي و زيست‌محيطي زمين انجام مي‌دهند. در راستاي اين مأموريت قرار است در سال 2013 يا 2014 گزارش جامع اين كميته در خصوص فرآيند گرمايش زمين منتشر شود. اين گزارش در حالي قرار است تا 4 سال آينده منتشر شود كه محققان اين كميته از چندي پيش دست به كار شده و به جمع‌آوري و ساماندهي داده‌هاي مختلف پرداخته‌اند. گفته مي‌شود به دليل اشتباه مملو از اغراقي كه در گزارش پيشين اين كميته در خصوص آينده يخ‌هاي هيماليا صورت گرفته است گزارش بعدي اين كميته درباره گرمايش زمين با دقت و وسواس متفاوتي ارائه خواهد شد. البته رئيس هندي اين كميته ‌معتقد است : ممكن است سرنوشت گزارشي كه قرار است در 4 سال آينده ارائه شود با نوساناتي نيز همراه شود. بدون شك منظور وي از اين نوسانات نظرات تحميلي است كه برخي كشورهاي جهان ابراز خواهند كرد.

در حال حاضر كشورهايي نظير آمريكا، هند، چين و چند كشور صنعتي و بزرگ ديگر كه سهم قابل توجهي در توليد آلاينده‌ها و به دنبال آن افزايش گرمايش زمين دارند نظر چنان مساعدي در خصوص انتشار گزارش‌هايي مبني بر افزايش گازهاي گلخانه‌‌ اي زمين و گرمايش جهاني آن ندارند.

سرنوشت مبهم برنده جايزه نوبل

با توجه به اوج اشتباهاتي كه در ارائه اين گزارش به چشم مي‌خورد برخي دانشمندان و كارشناسان صاحب‌نظر خواستار كناره‌گيري رئيس كميته بين‌المللي تغييرات جوي سازمان ملل بوده‌اند.

گزارش نادرست اخير كميته بين المللي تغييرات جوي سازمان ملل تا‌مرز استعفاي رئيس هندي آن كه برنده جايزه صلح نوبل هم بوده، پيش رفته است

وي از سال 2002 در اين سمت حاضر بوده و البته در سال‌هاي اخير از لزوم انجام اصلاحات بنيادين در نحوه تهيه گزارش‌ها و انتشار اطلاعات حقيقي خبر مي‌داده است. او پيش از اين و به نمايندگي از اين كميته برنده جايزه صلح نوبل نيز شده است و به همين دليل برخي بر اين باورند كه پافشاري بر كناره‌گيري وي از اين سمت مي‌تواند به اصول اوليه‌اي كه براي انتخاب برندگان جايزه صلح نوبل مد نظر قرار گرفته مي‌شود، لطمه واردكند.

اكنون اين كميته خود را در برابر موجي از انتقادات و البته درخواست‌ها مي‌بيند. بسياري از دانشمنداني كه در عرصه امور اقليمي فعاليت دارند از اين كميته كه عالي‌ترين مرجع رسمي بررسي و انتشار گزارش‌هايي در خصوص تغييرات جوي زمين هستند مي‌خواهند كه در تنظيم گزارش‌هايي از اين دست دقت بيشتري صورت گيرد تا سردرگمي‌ها و نگراني‌هاي بي‌مورد جهاني را موجب نشوند. اين كميته اكنون بايد پذيراي پيشنهاداتي باشد كه از سوي اين دانشمندان و براي آگاه‌سازي درست جامعه جهاني از حال و روز آينده زمين مطرح مي‌شود.

نگاهي به فعاليت‌هاي IPCC

كميته بين‌المللي تغييرات جوي سازمان ملل در سال‌هاي اخير به عنوان عالي‌ترين مرجع رسمي بررسي و انتشار گزارش‌هايي درخصوص تغييرات جوي زمين شناخته شده است. اين كميته متشكل از يك سري دانشمندان ثابت و ساير محققاني است كه از گوشه و كنار جهان اطلاعات متنوعي درباره تغييرات دوره‌اي جو زمين، منابع طبيعي و تجديدپذير و پيامدهاي ناشي از تغييرات جوي به مقر اصلي آن ارسال مي‌كنند. همزمان با گسترش فعاليت بسياري از صنايع آلاينده در گوشه و كنار جهان، از چند سال پيش رشته مطالعاتي كه در خصوص گرمايش جهاني زمين آغاز شده بود نيز رنگ و بوي جدي‌تري به خود گرفته است به طوري كه قرار است يكي از مهم‌ترين گزارش‌هاي اين كميته در سال 2013 يا 2014 در اين زمينه منتشر شود. در كميته بين‌المللي تغييرات جوي سازمان ملل همواره كارگروه‌هاي تحقيقاتي مشغول بررسي داده‌هاي جمع‌آوري شده از سراسر جهان هستند. اين داده‌ها در حقيقت اطلاعات پردازش‌نشده‌اي هستند كه با استفاده از سيستم‌هاي پيشرفته رايانه و انجام مدل‌سازي‌هاي مختلف به نقشه‌ها و گزارش‌هاي كاربردي تبديل مي‌شوند كه هر از چند گاهي منتشر شده و كشورهاي مختلف جهان با استناد بر آنها تصميماتي در خصوص آينده فعاليت‌هاي صنعتي مرتبط با مؤلفه‌هاي زيست‌محيطي و اقليمي مي‌گيرند.